ನ್ಹಂಯ್ಚೆಂ ಮೂಳ್ ಆನಿ ಋಷಿ ಮೂಳ್ ಕೊಣೆಂಯ್ ಪಳೆಯ್ಲೆಂ ನಾಂ ಮ್ಹಣ್ಚೆಂ ಏಕ್ ಉತ್ರಾಂ ವೋಳ್. ಪುಣ್ ನ್ಹಂಯ್ಚೆಂ ಮೂಳ್ ಗುಡ್ಯಾ ತಕ್ಲೆರ್ ಆರಂಭ್ ಜಾತಾ ಮ್ಹಳ್ಳೊ ವಾದ್ ಪರಿಸರ್ ವಾದಿಂಚೊ ಆನಿ ಹೆಂ ಸತ್ ಸಯ್ತ್!
ಪರಿಸರ್ ಜಿವಾಳ್ ಉರಜೆ ತರ್ ಉದಕ್ ಚಡ್ ಗರ್ಜ್, ಹರೇಕ್ ಜೀವಿಂಕ್ ಉದಕ್ ನಾಂ ತರ್ ಜಿಯೆಂವ್ಕ್ ಅಸಾಧ್ಯ್. ವಾರೆಂ, ವೋತ್, ಹಿಂವ್, ಪಾವ್ಸ್ ವೆಳಾಕಾಳಾಕ್ ಹೊಂದ್ವೊನ್ ಭುಮಿಚೆರ್ ತಾಚೆಂ ಹಕ್ಕ್ ಚಲಯ್ತಾತ್. ತಶೆಂ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಸಂಸಾರಾಚಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ವಾಡಾವಳ್ ಜಾತಾ. ತರೀ ಉದಕ್ ಹಾಂತುಂ ಪ್ರಮುಖ್ ಪಾತ್ರ್ ಘೆತಾ. ಭಾಗೆವಂತ್ ಪಾಪಾ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸಾಚ್ಯಾ ’ಲಾವ್ದಾತೋಸಿ’ ವಿಶ್ವ್ ಪತ್ರಾಂತ್ ಉಲ್ಲೇಖ್ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾ ಪರ್ಮಾಣೆಂ ಪ್ರಥ್ವೆಚೆಂ ರಕ್ಷಣ್ ಆಮ್ಚಿ ಪಯ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕಿತ್ಯಾಕ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಪ್ರಥ್ವಿ ಆಸ್ಚಿ ಎಕ್ಚ್ ಆನಿ ಜಿವಿತ್ ಆಸ್ಚೆಂಯ್ ಎಕ್ಚ್. ಪರಿಸರ್ ರಾಕ್ಚ್ಯಾದ್ವಾರಿಂ ಪ್ರಥ್ವೆಚಿ ವಾಡಾವಳ್ ದೆವಾಚ್ಯಾ ರಚ್ನೆಚ್ಯಾ ಆಧಾರಾಕ್ ಪೂರಕ್ ಜಾಯ್ಶೆಂ ಕರ್ಚಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಆಮ್ಕಾಂ ಸರ್ವಾಂಕ್ ಆಸಾ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ತ್ಯಾ ವಿಶ್ವ ಪತ್ರಾಂತ್ಚ್ ಸಾರ್ಕೆಂ ಉಲ್ಲೇಖ್ ಕೆಲಾಂ.
ಪ್ರಥ್ವೆಚಿ ವಾಡಾವಳ್:
ಪ್ರಥ್ವೆಚಿ ವಾಡಾವಳ್ ಪಯ್ಲ್ಯಾನ್ ಪಯ್ಲೆಂ ಉದ್ಕಾಚಾ ಮೂಳಾಂದ್ವಾರಿಂ ಜಾತಾ, ಜರ್ ತರ್ ಪಾವ್ಸ್ ಯೇವ್ನ್ ಭುಮಿ ವಯ್ಲೆಂ ಉದಕ್ ದರ್ಯಾಕ್ ಗೆಲೆಂ ತರ್ ತೀ ಏಕ್ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ. ತೆಂಚ್ ಪಾವ್ಸಾಚೆಂ ಉದಕ್ ಭುಮಿಕ್ ಜಿರೊನ್, ಸವ್ಕಾಸ್ ನಿತಳ್ ಝರಿ ದ್ವಾರಿಂ ಸಂರಕ್ಷಣ್ ಜಾಲೆಂ ತರ್ ಮಾತ್ರ್ ಪ್ರಥ್ವೆ ವಯ್ಲೆಂ ಸರ್ವ್ ಪಾಚ್ವೆಂ ಆನಿ ಜಿವೆಂ ದೆವಾಕ್ ಮೊಗಾಚೆಂ ಜಾತೆಲೆಂ. ಆತಾಂ ಆಮಿ ಉದ್ಕಾಚೆಂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಮೂಳಾಂ ವಿಶಿಂ ಸಮ್ಜೊನ್ ಘೆವ್ಯಾಂ.
ನ್ಹಂಯ್ಚೆಂ ಮೂಳ್ ಗುಡ್ಯಾ ತಕ್ಲೆರ್:
ದೊಂಗ್ರಾಳ್ ಪ್ರದೇಶಾಂನಿ ಥಂಯ್ಸರ್ ಮದ್ಘಾತ್ ಆಸ್ಚ್ಯಾ ಪಾಲ್ಕ್ಯಾಂನಿ ಭುಂಯ್ ಭಿಜೊನ್ ಝರ್ ಜಾವ್ನ್ ಪಾಜ್ರೊತಾ. ಥಂಯ್ಸರ್ ಆಡ್ ಕಾಟ್ ಬಾಂದ್ಲೊ ತರ್ ಉದಕ್ ಸಂಗ್ರಹ್ ಜಾಂವ್ಚೆ ತಳೆಂ ಜಾತಾ. ತಳ್ಯಾಚೆಂ ಉದಕ್ ತೋಡ್, ವಾಳ್ ಉತ್ರೊನ್ ನ್ಹಂಯ್ಕ್ ಪ್ರವೇಶ್ ಜಾತಾ. ಗುಡ್ಯಾ ತಕ್ಲೆರ್ ಜಯ್ತ್ ರೂಕ್, ರಾನ್, ಜಿಲ್ಕುಂಟ್ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಮೊಳ್ಬಾ ವಯ್ರ್ ಮೊಡಾಂ ಆಕರ್ಷಿತ್ ಜಾತಾತ್.
ತಿತ್ಲೆಂಚ್ ನ್ಹಯ್, ರೂಕಾ ಮೂಳಾಂನಿ ಕಸ್ತಳ್ ಸಂಗ್ರಹ್ ಜಾವ್ನ್ ಪ್ರಥ್ವಿ ಮಾಸಾಳ್ ಜಾತಾ. ಉದಕ್ ಜಿರ್ಚ್ಯಾ ಸವೆಂ ಪ್ರಥ್ವಿ ಥಂಡ್ ಉರ್ತಾ. ಆಪ್ಲೆಂ ಅಸ್ತಿತ್ವ್ ಸಾಂಬಾಳ್ತಾ. ಗುಡ್ಯಾ ತಕ್ಲೆರ್ ಜಲ್ಮೊಲ್ಲಿ ಲ್ಹಾನ್ ಝರ್ ಆಪ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತ್ ವ್ಹಡ್ ಕರ್ನ್ ಉದ್ಕಾಚೊ ವ್ಹಾಳೊ ಜಾವ್ನ್ ಸಬಾರ್ ನ್ಹಂಯಾ ಸಾಂಗಾತಾ ಭರ್ಸೊನ್ ಸಾಗೊರಾಕ್ ಪ್ರವೇಶ್ ಜಾತಾ. ಹಿ ಏಕ್ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಮಾಂಡಾವಳ್.
ಕಂದಕಾಂ:
ದೋನ್ ದೊಂಗ್ರಾಂ ಮಧೆಂ ಪಾವ್ಸಿಲ್ಲ್ಯಾ ಉದ್ಕಾ ಲೊಟಾಕ್ ಆನಿ ಮಾತ್ಯೆ ಕೊಸೊಳ್ಣೆಂತ್ ಭುಂಯ್ ಫುಟೊನ್ ಗೂಂಡ್ ಕಂದಕಾಂ ಜಾತಾತ್. ಪಡ್ಲಾ ಘಾಟಿ ಸುವಾತೆಂನಿ ಆಮಿ ಪಯ್ಣ್ ಕರ್ತಾನಾ ಪಳೆಯ್ತಾಂವ್. ಧಾ ಥಾವ್ನ್ ಶೆಂಬೊರ್ ಫುಟ್ ಗೂಂಡಾಯೆಚಿಂ ಕಂದಕಾಂ, ಪಳೆಂವ್ಕ್ ತಿಂ ಭಿರಾಂಕುಳ್ ದಿಸ್ಲ್ಯಾರೀ ಸಗ್ಳ್ಯಾ ಗುಡ್ಯಾ ದೊಂಗ್ರಾಚೆಂ ಪಾವ್ಸಾ ಉದಾಕ್ ಆನಿ ಝರಿಚೆಂ ಉದಕ್ ವಾಳೊವ್ನ್ ಶಾಭಿತ್ ನ್ಹಂಯ್ಕ್ ಪಾವ್ಯೆತಾತ್. ಹ್ಯಾ ಕಂದಕಾಂನಿ ಉದಾಕ್ ಜಿರೊಂಕ್ ಆವ್ಕಾಸ್ ನಾ, ಕಂದಕಾಂ ಉತ್ರೊಂಕ್ ಸಾಧ್ಯ್ ನಾ. ಪಾಂಪಾಳಿಂ, ಸಾಂಕೊವ್ ವಾಪಾರಿಜೆ ಪಡ್ತಾ. ಜಯ್ತ್ ಮನ್ಜಾತಿ, ಪೆರ್ಮರಿ, ಕೊರೆಲಾ, ತಸಲೆಂ ಜಿವ್ದಾಳಿ ಕಂದಕಾನಿ ವ್ಹಾಳೊನ್ ನ್ಹಂಯ್ಕ್ ಪ್ರವೇಶ್ ಜಾತಾತ್. ಆಸ್ಲ್ಯಾ ಕಂದಕಾಂಕ್ ಕಾಟ್ ಬಾಂಧುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾ. ತಾಂಕಾಂ ಜಾಯ್ ತಿತ್ಲಿ ಸುವಾತ್ ಅಪಾಪಿಂ ಕೊಸ್ಳೊನ್ ಉದ್ಕಾ ವಾಳ್ಯಾಕ್ ಜಾಯ್ ತಿತ್ಲಿ ವ್ಯಾಪ್ತ್ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ಪಣಿ ಜಾತಾ. ಗುಡ್ಯಾರ್ ಧಾಂವ್ಚಿ ಖರಿಂ, ಆನಿ ಹೆರ್ ಜಯ್ತ್ ಮನ್ಜಾತಿ ತ್ಯಾ ಕಂದಕಾಂಕ್ ಬಲಿ ಜಾವ್ನ್ ನಪಂಯ್ಚ್ ಜಾತಾತ್. ಥೊಡೆ ಕಡೆನ್ ವ್ಹಡ್ ಕಂದಕಾಂನಿ ಅಡ್ಚೊನ್, ಶಿರ್ಕಲ್ಲಿಂ ಅಡ್ಕುಟಾಂಯ್ ಪಳೆಂವ್ಕ್ ಮೆಳ್ತಾತ್. ತಸಲ್ಲ್ಯಾ ಕಂದಕಾಂನಿ ಉದಾಕ್ ವ್ಹಾಳ್ಚೆಂ ವಯ್ರ್ ದಿಸಾನಾ ತರೀ ಉದ್ಕಾಚೊ ಆವಾಜ್ ಪಯ್ಸ್ ಆಯ್ಕಾತಾ. ಆಮ್ಕಾಂ ಲಾಗ್ಸಿಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಪಳೆಯ್ಜೆ ತರ್ ಕೊಡ್ಯಾಳ್ ಡಿ.ಸಿ. ಅಫಿಸಾಚ್ಯಾ ತೆನ್ಕಾಕ್ ಏಕ್ ಕಂದಕ್ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಸುವಾತ್ ಆಸಾ ಥಂಯ್ಸರ್ ಪ್ರಸ್ತುತ್ ಘರಾಂ ಬಾಂದ್ಪಾ ಜಾಲ್ಯಾಂತ್ ತರೀ ಪಾವ್ಸಿಲ್ಲ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ ಘರಾ ಬಾಗ್ಲಾಂನಿ, ಝರಿ ಫುಟೊನ್ ಪಾಜ್ರೊನ್ ವೆತಾತ್. ತೆಂ ಆದ್ಲ್ಯಾ ಕಾಳ್ಯಾಚೆಂ ಕಂದಕ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ. ದೊನೀ ಕುಶಿಂನಿ ಮನ್ಶ್ಯಾ ಬುದ್ವಾಂತ್ಕಾಯೆನ್ ಆತಾಂ ಪ್ರಗತಿ ಜಾಲ್ಯಾ ತೆಂ ಕಂದಕ ಪುರ್ವೊನ್ ಆಯ್ಲಾಂ.
ತೋಕಿಂ:
ಗುಡ್ಯಾಂ ಮಧ್ಲ್ಯಾ ಫಾಲ್ಕ್ಯಾನಿ ದೊನಿ ಕುಶಿಂಚೆ ಝರಿ ಎಕ್ಟಾಂಯ್ ಜಾವ್ನ್ ಎಕಾ ದಿಶೆಕ್ ವ್ಹಾಳ್ಚೆಂ ಆಸಾ. ವಿವಿಧ್ ಪ್ರದೇಶಾಂನಿ ವಿವಿಧ್ ಥರಾಚೆ ಜಾಗೆ ಆಸ್ತಾತ್. ಥೊಡೆ ಕಡೆನ್ ಖಡ್ಪಾಂ ಆಸ್ತಾತ್. ತ್ಯಾ ಖಡ್ಪಾಂ ಪಂದ್ಲ್ಯಾನ್ ಉದ್ಕಾಂ ಝರಿ ಉಮಾಳೊನ್ ಆಸ್ತಾತ್. ಕಾಲ್ಕ್ಯಾ-ಫಾಲ್ಕ್ಯಾಂನಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಝರಿ ಫುಟೊನ್ ಉದಾಕ್ ತಗ್ಸಾಸಾಕ್ ವಾಳೊನ್ ಯೆತಾ.
ಥಂಯ್ಸರ್ ಜಲ್ಮಾಲ್ಲೆ ಝರಿ ಜಿರೊನ್, ವಾಳೊನ್, ಪಾಜ್ರೊನ್, ತಗ್ಗಾಸಾಂತ್ ಕೊಂಡ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಬಾಂಯ್ಕ್ ಪ್ರವೇಶ್ ಜಾತಾತ್. ಜಿರ್ಲ್ಲೆಂ ಉದಾಕ್ ಬಾರೀಕ್ ಝರಿ, ಮೊಟೆ ಝರಿ, ಉದ್ಕಾ ಶಿರೊ, ಉದ್ಕಾ ನಳಿಯೊ ಜಾವ್ನ್ ಅಂತರ್ಜಲಾಂತ್ ಬರ್ಸತಾತ್. ತೊಂಕಿ ಸಯ್ತ್ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಉದ್ಕಾ ಮೂಳಾಂ ಜಾವ್ನ್ ಆಪ್ಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವ್ ಸಾಂಬಾಳ್ತಾತ್ ಆದಿಂ ಥೊಡ್ಯಾ ತೊಕ್ಯಾಂನಿ ಗೊರ್ವಾಂ ರೆಡೆ ಮಾತ್ಯೆಂತ್ ರೊಂಬೊನ್ ಕಳಿತ್ನಾಸ್ತಾಂ ಮೆಲ್ಲೆಯ್ ಆಸಾತ್.
ಆಮಾರಿಂ:
ಥೊಡ್ಯಾ ಮುರ್ಯಾ ಸುವಾತೆನಿ ಭುಂಯ್ ಪಂದಾ ಉದಾಕ್ ವ್ಹಾಳ್ಚ್ಯಾ ಪೊರ್ಸಾಕ್ ಭುಂಯ್ ಫುಟೊನ್ ಥಂಯ್ಸರ್ ಮೊಟಿಂ ತೋಡಾಂ ಜಾವ್ನ್ ಝರಿ ವಯ್ರ್ ನಿಶೆವ್ನ್ ಯೆತಾತ್. ಥಂಯ್ಸರ್ ಉದಾಕ್ ಪಂದಾ ಥಾವ್ನ್ ವಯ್ರ್ ಪಾಜ್ರೊತಾ ತಾಕಾ ’ತಳ್ ಝರ್’ ಮ್ಹಣ್ತಾತ್. ಬೋರ್ವೆಲ್ಲಾನಿ ಉದಕ್ ವಯ್ರ್ ಆಯಿಲ್ಲ್ಯಾ ಬರಿಂ ಯೆತಾ. ತಸಲ್ಲ್ಯಾ ಅಮಾರ್ಯಾ ಬಗ್ಲೆಂನಿ ರಯ್ತ್ ಭರ್ಸಿಕ್ ಕೃಷಿ ಕರ್ತಾತ್. ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಉದ್ಕಾ ಶೆಳ್ ತಾಕಾ ಪಾವ್ತಾ, ಎಪ್ರಿಲ್ ಮೇ ಮಹಿನ್ಯಾಂನಿ ಅಮಾರಿಂ ಸುಕೊನ್ ಯೆತಾತ್.
ಪರತ್ ನವ್ಯಾ ಪಾವ್ಸಾಕ್ ಉದಕ್ ಭರ್ತಾ. ಅಂತರ್ಜಲ್ ಮಟ್ಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ್ ಜಾತಾ. ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂನಿ ತಿಂ ಅಮಾರಿಂ ನಿತಳ್ ಕರಿಜೆ ಪಡ್ತಾತ್. ನಾ ತರ್ ಭುಂಯ್ ಪಂದಾ ಥಾವ್ನ್ ಮಾತಿ, ರೇಂವ್ ಯೇವ್ನ್ ಉಬಿರ್ ಜಾವ್ನ್ ತಿ ಅಮಾರಿಂ ಪುರ್ವೊತಾತ್. ತಸಲ್ಯಾ ಅಮಾರ್ಯಾನಿ ಆದಿಂ ಚಿರ್ಲ್ಲೆಂ ಮೋಪ್ ರಿಪಾಂ, ಪಕ್ಕಸಾಂ ಭಿಜೊಂಕ್ ಗಾಲ್ಚೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆ. ಥೊಡೆ ಕಡೆನ್ ಫಾತೊರ್ ಕಾತರ್ಲೆಲಿಂ ಕೋರಿಂ ಸಯ್ತ್ ಝರಿ ನಿಶೆವ್ನ್ ಅಮಾರಿಂ ಜಾವ್ನ್ ವಾಳ್ತೇ ಆಸ್ತಾತ್.
ಕಾಟ್:
ಆದಿಂ ಆನಿ ಅಜೂನ್ ನವೆಂಬರ್, ಡಿಸೆಂಬರಾಂತ್ ಪಾವ್ಸ್ ಉಣೊ ಜಾತಾ. ತವಳ್ ಬಯ್ಲ್ ಸುವಾತೆಂನಿ ವಾಳಾಂಕ್, ನ್ಹಂಯ್ಕ್ ಕಾಟ್ ಬಾಂದುನ್ ಭರ್ಲ್ಲೆಂ ಉದಾಕ್ ಕುಶಿಚೆ ಗಾದ್ಯಾಂಕ್ ವಾಳಯ್ತೆಲಿ. ತ್ಯಾ ಕಾಟಾ ವರ್ವಿಂ ತ್ಯಾ ಸುತ್ತುರಾಂತ್ ಮಯ್ಲ್ಯಾಗಟ್ಲ್ಯಾನ್ ದೋನಿ ಕುಶಿಂನಿ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ್ ಜಾತೆಲಿಂ. ಗುಡ್ಯಾಂಕ್, ಜಯ್ತ್ ರೂಕಾಂಕ್ ಪಂದ್ಲ್ಯಾನ್ ಶೆಳ್ ಮೆಳ್ತೆಲಿ. ಭುಂಯ್ ಥಂಡ್ ಆನಿ ಮಾತಿ ಮಾಸಾಳ್ ಜಾತೆಲಿ.
ಬಯ್ಲ್ ಗಾದ್ಯಾಂನಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ್ ಬೆಳೆಂ ಜಾತೆಲೆಂ, ಆಸಲ್ಲ್ಯಾ ಕಾಟಾಂ ವರ್ವಿಂ ಗುಡ್ಯಾ ವಯ್ರ್ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಬಾಂಯಾನಿ, ತಳ್ಯಾಂನಿ ಸಯ್ತ್ ಉದ್ಕಾ ಝರಿ ನಿಶೆತೆಲ್ಯೊ. ರಾನ್ವಟಿಂಕ್ ಆನಿ ಜಾನ್ವರಾಂಕ್ ಉದಕ್ ಉಪೇಗ್ ಜಾತೆಲೆಂ. ಹವೊ ಥಂಡ್ ಉರ್ತಲೊ, ಜೀವ್ ಪ್ರಭೇದಾಂಚಿ ಸಂತತ್ ವಾಡೊನ್, ಉರ್ತೆಲಿ. ಸುಕ್ಣಿಂ ಸೌವ್ಜಾಂಕ್ ಆಸ್ರೊ, ಭದ್ರತಿ ಮೆಳ್ತೆಲಿ. ಅಜೂನ್ ಗಾದೆ ಫಣ್ಗಿಲ್ ಪಡ್ಲ್ಯಾರೀ ಥೊಡೆ ಕಡೆನ್ ತೊಟಾ ಬಗ್ಲೆನ್ ತಸ್ಲೆ ಕಾಟ್ ಬಾಂದ್ತಾತ್.
ತಳಿಂ:
ಸಬಾರ್ ಸುವಾತೆನಿ ಗುಡ್ಯಾಂ ಮದ್ಘಾತ್ ಪಾಲ್ಕಿ ಆಸ್ತಾತ್ ಥಂಯ್ಸರ್ ಪಾವ್ಸಿಲ್ಲ್ಯಾ ದಿಸಾನಿ ಝರ್ ಜಲ್ಮೊನ್, ಪಾಜ್ರೊನ್ ಸಕ್ಲಾ ತಗ್ಗಾಸಾಂತ್ ಲ್ಹಾನ್ ಪೊಂಡ್ಕುಲೊ ಜಾತಾ. ಥಂಯ್ಸರ್ ಗುಡ್ಯಾಕ್ ಚರೊವಾಕ್ ಗೆಲ್ಲಿಂ ಗೊರ್ವಾಂ, ರೆಡೆ ಕೊಂಡ್ ಗಾಲ್ನ್ ಕಾಳ್ ವೆತಾ ವೆತಾಂ ವ್ಹಡ್ ತಳೆಂ ಜಾತಾ. ವರ್ಸಾನ್ ವರಸ್ ಉಬಿರ್ ಕಾಡ್ನ್ ದುರಸ್ತಿ ಕರ್ತಾನಾ ನವೆ ಝರಿ ಕಿರ್ಲೊನ್ ಉದಾಕ್ ಸಂಗ್ರಹ್ ಜಾತಾ. ತಸಲ್ಯಾ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ತಳ್ಯಾಂಕ್ ಖರ್ಚ್ ನಾ. ಕಾಟಾ ಪುಣಿಂ ಬಾಂದ್ಲಿ ತರ್, ತಳೆಂ, ಮಾದ್, ತೂಂಬ್ ಬಾಂದುನ್ ಸೊಡ್ಚೆಂ ದ್ವಾರಿಂ ಸಾಗ್ವೊಳೆಕ್ ಉಪ್ಯೋಗ್ ಜಾತಾ. ವರ್ಸಾನ್ ವರಸ್ ಝರ್ ಸೊಡೊಂವ್ಚ್ಯಾದ್ವಾರಿಂ ತಳಿಂ ವ್ಯಾಪ್ತ್ ವ್ಹಡ್ ಆನಿ ಗೂಂಡ್ ಕರ್ನ್ ಘೆತಾತ್.
ದಾಕ್ಲೊ ದಿಂವ್ಚೊ ತರ್,… ಆದಿಂ, ಆತಾಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ಪಿಲಿಕುಲ ನಿಸರ್ಗಧಾಮಾ ಏಕ್ ರೆಡೆ ಗೊರ್ವಾ ಗೊಂಡ್ ಗಾಲ್ಚೆಂ ತಳೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ. ಶೆಂಬೊರಾಂ ವಯ್ರ್ ವರ್ಸಾಂಚಿ ಚರಿತ್ರಾ ತ್ಯಾ ತಳ್ಯಾಕ್ ಆಸೊನ್ ಮೂಡ್ಶೆಡ್ಡೆ, ಪಚ್ಚನಾಡಿ, ಗುರ್ಪುರ್, ಅದ್ಯಪಾಡಿ, ವಾಮಂಜೂರ್ ಆಸ್-ಪಾಸ್ಚಿಂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ್ ಗೊರ್ವಾಂ ರೆಡೆಂ ಥಂಯ್ಸರ್ ಧಗ್ ಸೊಸುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾಸ್ತಾಂ ಪಲ್ಲ ಗಾಲ್ನ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿಂ. ಆಜ್ ತೆಂ ತಳೆಂ ಏಕ್ ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣ್ ಜಾವ್ನ್ ನಾಂವಾಡ್ಲಾಂ. ತೆಂ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾಂ, ಬೋವ್ ಚಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ದಿಂವ್ಚಿ ದುಡ್ವಾ ಕೃಷಿಯೀ ಜಾಂವ್ಕ್ ಪಾವ್ಲ್ಯಾ. ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಜಿಲ್ಲ್ಯಾಂತ್ಚ್ ನಾಂವಾಡ್ದಿಕ್ ತಳೆಂ ಜಾಂವ್ಕ್ ಪಾವ್ಲಾಂ. ಮಾನಸ ಸರೋವರಾ ಮ್ಹಣ್ ನಾಂವಾಡ್ಲಾಂ. ಭೊಂವ್ಚ್ಯಾ ನಿಭಾನ್ ತರೀ ತೆಂ ತಳೆಂ ಪಳೆವ್ಯೆತ್.
ವಾಳಾಂ:
ಪಾವ್ಸಾ ಉದ್ಕಾಚೊ ಲೋಟ್ ಸೊಸುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾಸ್ತಾನಾ ಆನಿ ಸರ್ವ್ ಉದ್ಕಾ ಮೂಳ್ಯಾಚೆಂ ವಾಳ್ಚೆಂ ಉದಾಕ್ ಬಾರೀಕ್ ಶಿರೊ ಜಾವ್ನ್ ಖಂಯ್ಸರ್ ಆವ್ಕಾಸ್ ಮೆಳ್ತಾ ಥಂಯ್ಸರ್ ವಾಳಾಂ ರುಪಾರ್ ವಿವಿಧ್ ಕುಶಿಂಕ್ ವ್ಹಾಳ್ತಾ. ತ್ಯಾ ವಾಳಾಂಚೆಂ ಉದಾಕ್ ಸಾಂಗಾತಾ ಮೆಳೊನ್ ನ್ಹಂಯ್ಕ್ ಪ್ರವೇಶ್ ಜಾತಾ. ಆದಿಂ ಚಡ್ ಭುಂಯ್ಭಾಟ್ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ಹಿಂ ಸರ್ವ್ ಉದ್ಕಾ ಮೂಳಾಂ ಆಸ್ತೆಲಿಂ. ತ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್ ಬೋರ್ವೆಲ್ಯಾಂಚಿ ಗರ್ಜ್ ನಾತ್ಲಿ.
ಅಂತರ್ಜಲಮಟ್ಟ್ ವಯ್ರ್ಚ್ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ತಶೆಂ ಜಾಲ್ಯಾನ್ ಥೊಡೆ ಕಡೆನ್ ಲ್ಹಾನ್ ಪೊಂಡ್ಕುಲೊ ಕೊಂಡ್ಲ್ಯಾರೀ ಝರಿಚೆಂ ಉದಾಕ್ ಮೆಳ್ತೆಲೆಂ. ಎಕಾ ವೆಳಾ ಬಾಂಯ್ ಕೊಂಡ್ಲಿ ತರ್ ತಾಕಾ ಫಾತೊರ್ ಬಾಂದಿಜೆ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ, ತವಳ್ ರೂಕಾಚೆಂ ಚೌಕ್ ದವ್ರಿಜೆ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ. ಝರಿಚೆಂ ನಿಯಂತ್ರಣ್ ಕರುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾತ್ಲೆಂ. ಆಸ್ಲ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್ ವಾಳಾಂನಿ ಉದಾಕ್ ಖಂಯ್ ಜಾಯ್ ಥಂಯ್ ಕನಿಷ್ಟ್ ಮಟ್ಟಾರ್ ಉದ್ಕಾಮೂಳ್ ಜಾವ್ನ್ ಭುಂಯ್ಚೆರ್ ಮನ್ಶ್ಯಾ ವಾವ್ರಾಕ್ ವಾಂಟುನ್ ವೆತಾಲೆಂ. ತಸಲ್ಯಾ ವ್ಹಾಳಾಂನಿ ಮಾಸ್ಳ್ಯೊ ವ್ಹಾಳೊನ್, ಖೆಳೊನ್ ಅಸಲ್ಲ್ಯೊ ಭುರ್ಗ್ಯಾಂಕ್ ಮಾಸ್ಳಿ ಪಾಗ್ಚಿ ತರ್ಭೆತಿ ತಸಲ್ಯಾ ವ್ಹಾಳಾಂನಿ ಮೆಳ್ತೆಲಿ.
ಬಾರಾವು:
ಜರ್ ತರ್ ಎಕಾ ಭುಂಯ್ಕಾರಾಚ್ಯಾ ಗಾದ್ಯಾ ಬಗ್ಲೆನ್ ಏಕ್ ನ್ಹಂಯ್ ವ್ಹಾಳ್ತಾ ತರ್, ಥಂಯ್ಸರ್ ನ್ಹಂಯ್ತ್ ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂನಿ ಉಭಿರ್, ರೇಂವ್ ಕಾಡ್ನ್ ಉದಾಕ್ ಸಂಗ್ರಹ್ ಜಾಂವ್ಚ್ಯಾ ಬರಿಂ ವ್ಹಡ್ ಕೊಂಡ್ ಕರ್ತಾಲಿಂ. ಥಂಯ್ಸರ್ ಲಾಟ್ ಗಾಲ್ನ್ ವಾ ಪಂಪು ದವರ್ನ್ ಉದಕ್ ನ್ಹಂಯ್ಚೆ ಗಾದ್ಯಾಂಕ್ ವಾಳೆಯ್ತೆಲಿಂ. ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂನಿ ನಿಮಾಣೆಂ ತೆಂ ಕೆಳ್ಮೆ ಬುಡೊಂವ್ಚೆಂ ವಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ದವರ್ಚೆಂ ಬಾರಾವು (ಕೊಂಡ್) ಸುಕೊಂಕ್ ಯೆತಾನಾ ಪಾವ್ಸಿಲೆ ದೀಸ್ ಲಾಗಿಂ ಯೆತಾಲೆ.
ಕೊಳ್ಕೆಂ ಸಾಗೊಳೆಕ್ ಆನಿ ನಿರ್ನಾಳ್ ಬೆಸಾಯೆಕ್ ನೇಜ್ ಗಾಲುಂಕ್ ಹೆಂ ಬಾರಾವಾಚೆಂ ಉದಾಕ್ ಉಪ್ಕಾರ್ತೆಲೆಂ. ಬಾರಾವು ವರ್ಸಾನ್ ವರಸ್ ದುರಸ್ತಿ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾ ವರ್ವಿಂ ಉದ್ಕಾಚೆಂ ಮೂಳ್ ಸುಡಾಳ್ ಜಾತೆಲೆಂ. ಪಾವ್ಸ್ ಎತೆರ್ ತೆಂ ಬಾರಾವು ಆವ್ರಾಚೆಂ ಉಬಿರ್ ಪಡೊನ್ ಪುರ್ವೊತೆಲೆಂ. ಬಾರಾವು ಭೊಂವ್ತಣಿಚೆ ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂಚಿ ನಿಮಾಣಿ ಝರ್ ಎಕ್ಡಾಂಯ್ ಕರ್ನ್ ಕೃಷೆಕ್, ಉಪ್ಕಾರ್ತೆಲೆಂ. ಆಸ್ಲಿಂ ಬಾರಾವಾಂ ಆಜೂನ್ ನ್ಹಂಯ್ಕ್ ಪಂಪು ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಕಡೆನ್ ಆಸಾತ್. ನಿತಳ್ ಝರಿಚೆಂ ಉದಾಕ್, ಉದ್ಕಾಂ ತತ್ವಾರ್ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಥಂಯ್ ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂಕ್ ಸಕ್ಡಾಂಕ್ ಉಪ್ಕಾರ್ತಾ. ಲಾಟ್ ಗಾಲ್ಚಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಆಳ್ವೊನ್ ಗೆಲ್ಲ್ಯಾ ವರ್ವಿಂ ಸಬಾರ್ ಬಾರಾವಾಂ ಪುರ್ವೊನ್ ಗೆಲ್ಯಾಂತ್.
ಉಗ್ತೆ ಬಾಂಯೊ:
ಆದಿಂ ಕೊಣೀ ಜಾಲ್ಯಾರೀ ಭುಂಯ್ಭಾಟ್ ಘೆತಾನಾ ಉದ್ಕಾಚೆಂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಮೂಳ್ ತಳೆಂ ಆಸಾಗೀ? ಬಾಂಯ್ ಆಸಾಗೀ? ವಾಳ್ಚೆಂ ಉದಾಕ್ ಆಸಾಗೀ ಮ್ಹಣ್ ಪಳೆಂವ್ಚೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಉದ್ಕಾಂ ಮೂಳಾಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ಜಾಗೆ ವೆಗ್ಗಿಂ ಖಾಯ್ಸ್ ಜಾತೆಲೆ. ಚಡ್ ಮೋಲಾಕ್ ವಿಕುನ್ ವೆತಾಲೆ. ಥೊಡೆ ಕಡೆನ್ ಉಗ್ತಿ ಬಾಂಯ್ ಕೊಂಡ್ಚಿ ಗರ್ಜ್ ಪಡಾನಾತ್ಲಿ. ಥೊಡೆ ಕಡೆನ್ ತಳಿಂ ಆಸ್ಲ್ಯಾರ್ ಪಾವ್ತಾಲೆಂ ಆನಿ ಥೊಡೆ ಕಡೆನ್ ಗುಡ್ಯಾಂನಿ ತೋಕಿಂ, ಆಮಾರಿಂ, ಆಸ್ತಾತ್. ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಮೂಳಾಂ ಉದ್ಕಾಚೆಂ ಅಂತರ್ ಜಲಮಟ್ಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣ್ ಕರ್ತಾತ್.
ಖಂಯ್ಚ್ಯಾ ಸುವಾತೆರ್ ಕಿತ್ಲೆಂ ಜಲಮಟ್ಟ್ ಅಸಾಜೆ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ತೊ ಜಾಗೊಚ್ ನಿರ್ಧಾರ್ ಕರ್ತಾ. ಥೊಡೆ ಕಡೆನ್ ಅಮಾರ್ಯಾಚೆಂ ತೋಂಡ್ ಬಂಧ್ ಕರ್ನ್ ಬಾಂಧುನ್ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಸೊಡ್ಚೆಂ ಆಸ್ತಾ. ಘರಾ ಬಾಗ್ಲಾರ್ ವಾ ತೋಟಾ ಬಗ್ಲೆನ್ ಏಕ್ ಬರೀ ಬಾಂಯ್ ಆಸ್ಲ್ಯಾರ್ ಘರಾ ದೂದ್ ಕಾಡ್ಚಿ ಗಾಯ್ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಬರಿಂ. ತಾಂದ್ಲಾಚೊ ಮುಡೊ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾಬರಿಂ, ಬಾತಾಚೆಂ ತುಪೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಬರಿಂ, ತೆಂ ನ್ಹಯ್ ಆಸ್ತಾನಾ, ಏಕ್ ಬಾಂಯ್ ಬ್ಯಾಂಕಾಂತ್ ದುಡು ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾಬರಿಂ ಚಡ್ ಮಹತ್ವ್ ದಿತಾ. ಉಗ್ತಿ ಬಾಂಯ್ ಘರಾಕ್, ಜಾಗ್ಯಾಕ್ ಆನಿ ಕುಟ್ಮಾಕ್ ಮೋಲ್ ಬಾಂದುಂಕ್ ಸಕ್ತಾ. ಬರೆಂ ಉದಾಕ್ ಮೆಳ್ಲ್ಲಿ ಬಾಂಯ್ ಶಾಶ್ವತ್ ಉದ್ಕಾ ಮೂಳ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ. ಪ್ರಥ್ವೆ ವಯ್ಲೆಂ ದಿರ್ವೆಂ ಜಾವ್ನಾಸಾ.
ಮಾಮೂಲ್ ತೋಡಾಂ:
ಸಬಾರ್ ಕಡೆನ್ ಎಕಾ ಸ. ನಂಬ್ರಚ್ಯಾ ಭುಂಯ್ತ್ ಸಬಾರ್ ಜಣಾಕ್ ಸ. ಸಭ್ ಡಿವಿಜನ್ ಕರುನ್ ಭುಂಯ್ ವಿಕ್ಚೆಂ, ಘೆಂವ್ಚೆಂ ಆಸಾ. ತವಳ್ ಎಕಾ ಡಿವಿಜನಾ ಥಾವ್ನ್ ಆನ್ಯೇಕಾ ಸಭ್ ಡಿವಿಜನಾಕ್ (ವಿಭಾಗ್ ಆನಿ ಉಪ ವಿಭಾಗಾಂಕ್) ಎಕ್ಲ್ಯಾಚಾ ಜಾಗ್ಯಾ ಥಾವ್ನ್ ಅನೇಕ್ಲ್ಯಾಚಾ ಜಾಗ್ಯಾಕ್ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಮೂಳಾಂಚೆಂ ಉದಾಕ್ ಹಕ್ಕಾನ್ ವಚೊಂಕ್ ದಾಕ್ಲ್ಯಾ ಸವೆಂ ಅವ್ಕಾಸ್ ಆಸ್ತಾತ್. ತಾಕಾ ಮಾಮೂಲ್ ಹಕ್ಕ್ ಮ್ಹಣ್ತಾತ್. ಅಜೂನ್ ಸಬಾರ್ ಕಡೆನ್ ಮಮೂಲ್ ಹಕ್ಕಾಚಿಂ ಜಿವಾಳ್ ತೊಡಾಂ ಆಸಾತ್ ಜರ್ ತರ್ ಎಕಾ ನ್ಹಂಯ್ಕ್ ಕಾಟ್ ಬಾಂದ್ಚೊ ಆಸಾ ತರ್, ಥಂಯ್ಚ್ಯಾ ಲಗ್ತಿ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ಮಾಮೂಲ್ ಹಕ್ಕಾಚ್ಯಾ ಕುಟ್ಮಾಂಕ್ ಕಡ್ಡಾಯ್ ಸರ್ತ್ ಕರುಂಕ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿ. ಏಕ್ ಬರೊ ಭಾತೆಣ್ ಘೆವ್ನ್ ಕಾಟ್ ಬಾಂದ್ಚ್ಯಾ ಸರ್ತೆಕ್ ವಚಾಜೆ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ. ನ್ಹಂಯ್ ಬರ್ತೆರ್ ಲಾಟಿನ್ ವಾ ಕೊಂತು ಬಾಂದುನ್ ಉದಾಕ್ ಹಕ್ಕಾನ್ ವ್ಹರುಂಕ್ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ. ಆಸ್ಲ್ಯಾ ಕಾಟಾಂಕ್ ಬಾತೆಣ್ ರೇಂವ್, ಮಾತಿ ಗಾಲ್ನ್ ಬಗ್ಲೆನ್ ಮಡ್ಲಾಂ ದವರ್ನ್ ಕಾಂಟ್ ಬಾಂದ್ಚೊ ಆಸ್ಲ್ಲೊ.
ಪಾವ್ಸ್ ಯೇವ್ನ್ ನ್ಹಂಯ್ ಭರ್ತಾನಾ ಕಾಟ್ ಕಾತರ್ನ್ ಗಾಲ್ಚೊ ಆಸ್ಲ್ಲೊ. ಕಾಟ್ ಭರೊನ್ ನಿಮಾಣ್ಯಾ ಕುಟ್ಮಾಂಚ್ಯಾ ಭುಂಯ್ಕ್ ಉದಾಕ್ ಪಾವೊನ್ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಸಕ್ಡಾಂನಿ ಎಕಾ ಕಾಳಾಕ್ ಉದಾಕ್ ಕಾಡುಂಕ್ ಹುಕುಂ ದಿತೆಲಿಂ ವ್ಹಡ್ ಘರಾಣ್ಯಾಚೆ ವ್ಹಡ್ ಮನಿಸ್. ನ್ಹಂಯ್ಚ್ಯಾ ಕಾಟಾಚೆಂ ಉದಾಕ್ ಉಪಕಾಟಾ ದ್ವಾರಿಂ, ಆನಿ ಮಾಮೂಲು ತೋಡಾಂ ಮುಕಾಂತ್ರ್ ಹೆರಾಂಕ್ ವ್ಹಾಳ್ತೆಲೆಂ. ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಗಾವಾಂತೀ, ಲಾಗ್ಸಾರ್ ನ್ಹಂಯ್ಕ್ ’ಪಾಲಿಂಗೇರಿ’ ಮ್ಹಳ್ಳೊ ಅನೆಕಟ್ಟ್ ಬಾಂದ್ಚೊ ಆಸ್ಲ್ಲೊ. ಉಪ್ರಾಂತ್ ಪೊಯ್ಯ ಕಟ್ಟಾ ಮ್ಹಳ್ಳೊ ಉಪಕಾಟ್ ಆಸ್ಲ್ಲೊ. ತಾಚೆಂ ಉದಾಕ್ ಸುಮಾರ್ ೧೫೦ ಕುಟ್ಮಾಂಚ್ಯಾ ಸಾಗೊಳೆಕ್ ಮಾಮೂಲು ತೋಡಾಂನಿ ವ್ಹಾಳ್ತೆಲೆಂ. ತ್ಯಾ ವೆಳಾರ್ ಸಗ್ಳ್ಯಾ ಗಾಂವಾಂತ್ ಥಂಡ್ ಹವೊ, ಜಿವೊ ಪರಿಸರ್ ಪಳೆಂವ್ಕ್ ಮೆಳ್ತಲೊ.
ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಉದ್ಕಾಂ ಮೂಳಾಂ ವೃದ್ಧಿ ಜಾಂವ್ಚೆಂ ಕಶೆಂ?
ವಯ್ರ್ ಕಾಣ್ಸಿಲ್ಲಿಂ ಸರ್ವ್ ಉದ್ಕಾಂ ಮೂಳಾಂ ವೃದ್ಧಿ ಜಾಂವ್ಚೆಂ ಕಾಮ್ ಜಲಚರ್ ಜೀವ್ ಪ್ರಬೇಧವರ್ವಿಂ ಜಾತಾ. ಮ್ಹಣ್ಜೇ… ಕುರ್ಲ್ಯೊ, ಕೊಟಾರ್ಲೊ, ಕಾಸೊವ್, ಉದ್ಕಾ ಜಿವ್ದಾಳಿ, ಮಾಸ್ಳ್ಯೊ ಆನಿ ಮಾಣ್ಕೆ ಉದ್ಕಾ ಮೂಳಾಂ ವೃದ್ಧಿ ಕರ್ತಾತ್. ತಾಂಚೆಂ ಕಾಮ್ ತೆಂ ನ್ಹಯ್! ಬಗಾರ್ ತಾಂಚೊ ದಿಸ್ಪಡ್ತೊ ವಾವ್ರ್ಚ್ ಬೀಳ್ ಕಾಡ್ನ್ ಖಾಣಾ ಸೊದ್ನಾ ಕರ್ಚೆಂ, ಮನ್ಶ್ಯಾನೀ ಉದ್ಕಾಂ ಮೂಳಾಂ ವೃದ್ಧಿ ಕರ್ಯೆತ್. ಕೊರೆ ಘೆವ್ನ್ ಝರಿ ಸೊಡೊಂವ್ಚ್ಯಾ ಆನಿ ಉದಾಕ್ ಜಿರೊಂವ್ಚ್ಯಾ ದ್ವಾರಿಂ ಉದ್ಕಾಂ ಮೂಳಾಂ ವೃದ್ಧಿ ಕರ್ಯೆತ್ ಆನಿ ಜಲಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ್ ಕರ್ಯೆತ್. ತಳಿಂ, ಬಾಂಯೊ, ಎಕಾ ವರ್ಸಾ ಪುರ್ವೊಂಕ್ ಸೊಡ್ಲ್ಯಾರ್ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಬಾಂಯ್ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ತಳೆಂ, ತಳೆ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ಖೆಳ್ಚೆಂ ಮಾಯ್ದಾನ್ ಜಾತಾ. ಉದ್ಕಾಕ್ ಸುಕಿದಾಡ್ ಯೆತಾ.
ಉದ್ಕಾಂ ಮೂಳಾಂ ಮಧ್ಲೆಂ ಮ್ಹಜೆಂ ಜಿವಿತ್:
ಮ್ಹಜ್ಯಾ ಲ್ಹಾನ್ಪಣಾರ್ ಮ್ಹಜ್ಯಾ ಘರಾ ಲಾಗ್ಸಾರ್ ಆನಿ ಭೊಂವಾರಿ ಗುಡ್ಯಾರ್ ಕಂದಕಾಂ, ತಳಿಂ, ಗಾದ್ಯಾ ಬಗ್ಲೆನಿ ಕಣಿ, ವಾಳಾಂ, ಮಾಮೂಲು ತೋಡಾಂ, ಆಮಾರಿಂ, ಬಾಂಯೊ ಆಸ್ಲ್ಲೆ ಅಜೂನ್ ಥೊಡಿಂ ಆಸಾತ್. ತೆನ್ಕಾಂ ತಳೆಂ, ಬಡ್ಗಾ ತಳೆಂ, ಕಡೆಂಜರ್ ಜಿಡ್ಡ್ ತಳೆಂ, ಅಂಬರಾಡಿ ತಳೆಂ, ಬಂಚನಾಡಿ ತಳೆಂ, ಮಿತ್ತಲ್ಲ ತಳೆಂ, ಮಿತ್ತರಾಡಿ ತಳೆಂ, ನೆಕ್ಕರೆ ತಳೆಂ ಅಶೆಂ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಲಾಗ್ಸಾರ್ ಸಬಾರ್ ತಳಿಂ ಆಸ್ಲ್ಲಿಂ, ಎಕೇಕ್ ತಳಿಂ ಕನಿಷ್ಠ್ ಳಿ ಎಕ್ರೊ ಸುವಾತೆರ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿಂ ಅಜೂನ್ ಥೊಡಿ ಪುರ್ವೊನ್ ಆನಿ ಥೊಡಿ ಕುರ್ವೊನ್ ಆಸಾತ್. ಸಬಾರ್ ಕಾಟ್ ಆಸ್ಲ್ಲೆ, ಸಬಾರ್ ಲಾಟಿ, ಬಾರಾವ್ ಆಸ್ಲ್ಲೆ. ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂನಿ ಸುರ್ವೆರ್, ಕೊಂತು ಉಪ್ರಾಂತ್ ಲಾಟ್, ಪಂಪು ಅಶೆಂ ವಿವಿಧ್ ಮೂಳಾಂನಿ ಉದ್ಕಾಚೊ ಉಪಯೋಗ್ ಕರ್ಚೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ. ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂನಿ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಲಾಗ್ಸಾರ್ ಮಾಮೂಲ್ ವಾಂಟ್ಯಾಚ್ಯಾ ಬಾಂಯ್ಚೆಂ ಆನಿ ತಳ್ಯಾಚೆಂ ಉಬಿರ್ ಕಾಡ್ಚೆಂ ಆನಿ ಮಾಸ್ಳ್ಯೊ ಧರ್ಚೆಂ ವರ್ಸಾಕ್ ಏಕ್ ಕನಿಷ್ಠ್ ಯೋಜನ್ ಆನಿ ವರ್ಸಾಕ್ ಎಕ್ ಪಾವ್ಟಿಂ ಎಕಾ ಫೆಸ್ತಾ ಪರ್ಬೆಚೊ ದೀಸ್ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಬರಿಂ ಜಾತಲೊ. ಮಾಸ್ಳಿ ಧರ್ನ್ ವಾಂಟೆ ಕರ್ಚೆಂ, ವಾಂಟ್ಯಾನ್ ಝರಿ ಸೊಡೊಂವ್ಚೆಂ, ವಾಂಟ್ಯಾನ್ ಉಬಿರ್ ಕಾಡ್ಚೆಂ ನಿಜಾಕೀ ಏಕ್ ವರ್ತೊ ಅನ್ಭೋಗ್. ವಾಳಾಂಕ್, ತಳ್ಯಾಂಕ್ ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂನಿ ಸಬಾರ್ ಜಣಾಂನಿ ಮೆಳೊನ್, ರಿಂಗೊ ಕಾಂಡುನ್ ಖಾಡು ಗಾಲ್ಚೊ ನ್ಹಂಯ್ಕ್ ಜಾಳ್ ಗಾಲ್ಚೆಂ, ವ್ಹಡ್ ಬಾರಾವಾಂಕ್ ತೋಟೆ ಗಾಲ್ಚೆಂ ಹೆಂ ಮಾಸ್ಳಿಂ ಪಾಗ್ಚೆಂಯ್ ಎಕ್ ವರ್ಸಾಚೆಂ ಕನಿಷ್ಟ್ ಯೋಜನ್ ಜಾವ್ನಾಸ್ಲೆಂ.
ಆಮ್ಕಾಂ ಲಾಗ್ಸಾರ್ ನ್ಹಂಯ್ತ್ ಬಣಾಗುಂಡಿ, ಪೆರ್ಗುಂಡಿ, ಸಿರಿಗುಂಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮಗುಂಡಿ, ಬಟ್ರೆಗುಂಡಿ ಆಸಲ್ಲೆ ನಾಂವಾಡ್ದಿಕ್ ಬಾರಾವು ಆಸ್ಲ್ಲೆ ತೆ ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂನಿ ಸುಕನಾತ್ಲೆ. ಅಜೂನ್ ತೆ ಬಾರಾವು ಆಸಾತ್. ಪಂಪಾನ್ ಉದಾಕ್ ಉಪೇಗ್ ಕರ್ತಾತ್.
ಆದ್ಲ್ಯಾ ಕುಟ್ಮಾಂನಿ ವಾಂಟೆ ಫಾಂಟೆ ಜಾಲ್ಯಾರೀ ತಿಂ ಉದ್ಕಾಂ ಮೂಳಾಂ ಥೊಡಿಂ ತರೀ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಸಾಂಗಾತಾ ಆನಿ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಭೊಂವಾರಿ ಅಜೂನ್ ಆಸಾತ್. ಜಿಣಿ ಕಷ್ಟ್ ಜಾಲ್ಯಾರೀ, ಕೆಲ್ಲ್ಯಾ ಕಷ್ಟಾಂತ್ ನಷ್ಟ್ ಜಾಲ್ಯಾರೀ ಪ್ರಥ್ವಿ ಮ್ಹಜಿ ಈಷ್ಟ್ ಜಾಂವ್ಕ್ ಪಾವ್ಲ್ಯಾ. ಬಾಳ್ಪಣಾ ಥಾವ್ನ್ ವ್ಹಡ್ಪಣಾ ಮ್ಹಣಾಸರ್ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಉದ್ಕಾಂ ಮೂಳಾಂ, ನಿತಳ್ ವಾರೆಂ ಆನಿ ಪಾಚ್ವ್ಯಾ ಪ್ರಥ್ವೆ ಸಾಂಗಾತಾ ಜಿಯೆಲ್ಲ್ಯಾ ಉಡಾಸಾಕ್ ಹೆಂ ಅಪೂರ್ವ್ ಲೇಖನ್ ತುಮ್ಕಾಂ ವಾಚ್ಪ್ಯಾಂಕ್ ಅರ್ಪಣ್ ಕರುಂಕ್ ಸಂತೊಸ್ ಪಾವ್ತಾಂ. ಉದ್ಕಾಚಿಂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಮೂಳಾಂ ಆಡಯ್ನಾಕಾತ್, ಸೊಡೊವ್ನ್ ಉರಯಾ ಆನಿ ಉದಾಕ್ ಜಿರಯಾ ಹೆಂ ವರ್ತೆಂ ಏಕ್ ಮಿಸಾಂವ್.
ಪ್ರಸ್ತುತ್:
ಸೊಭಿತ್ತ್ ಆಮ್ಚಿ ಪ್ರಥ್ವಿ, ಸಾಗ್ವೊಳೆ ವಿಣೆಂ ವಿಣ್ಗ್ಯಾ ಕುಡಿಬರಿಂ ದಿಸ್ತಾ. ಭುಂಯ್ಕ್ ವೊತ್ಲ್ಲೊ ಪಾವ್ಸ್ ತ್ಯಾ ರಯ್ತ್ಯಾಚಾ ನಾಗ್ಡ್ಯಾ ಕುಡಿರ್ ದೆಂವ್ಚ್ಯಾ ಘಾಮಾ ಬರಿಂ ಥಂಯ್ಚ್ ಜಿರನಾಸ್ತಾಂ ವ್ಹಾಳೊನ್ ವೆತಾ. ಉದ್ಕಾಂ ಝರಿ ಪುರ್ವೊನ್, ಶಿರೊ ನಿಷ್ಕ್ರೀಯ್ ಜಾಲ್ಯಾತ್, ಕಾಳ್ಜಾಕ್ ಬುರಾಕ್ ಪಡ್ಲೆಲ್ಲ್ಯಾ ಬರಿಂ ಮೆಟಾಕ್ ಏಕ್ ಬೋರ್ವೆಲ್ಲ್, ರಾತ್ ಉಜ್ವಾಡ್ಚ್ಯಾ ಆದಿಂ ಪಾತಾಳಾಚೆಂ ಉದಾಕ್ ಆಕಾಸಾಕ್ ಉಚಾಳ್ತಾ. ಪೂಣ್ ನ್ಹಂಯ್ಚೆಂ ಮೂಳ್ ಗುಡ್ಯಾ ತಕ್ಲೆರ್ ಜಲ್ಮೊಂಚಾ ಲ್ಹಾನ್ ಎಕಾ ಝರಿ ದ್ವಾರಿಂ ಉಗಮ್ ಜಾತಾ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ. ಜಾಣಾರ್ಯಾಂಚ್ಯಾ ಉತ್ರಾಕ್ ಮನ್ಶ್ಯಾ ಬುದ್ವಂತ್ಕಾಯ್ ವಿರೋಧ್ಪಣ್ ದಾಕಯ್ತಾ. ಉದ್ಕಾಂ ಮುಳಾಂ ಮನ್ಶಾ ಸ್ವಾರ್ಥಾಕ್ ಬಲಿ ಜಾವ್ನ್ ಖೆಳ್ಚಿ ಮಾಯ್ದಾನಾಂಗೀ ಉಪ್ಯೆಂವ್ಚಿ ಕೃತಕ್ ತಳಿಂಗೀ ಜಾತೇ ಆಸಾತ್. ಕುರ್ಡ್ಯಾಕ್ ಮಾತ್ರ್ ದೊಳ್ಯಾಂಚೊ ಮಹತ್ವ್ ಕಳ್ತಾ. ಕಾಳೊಕಾಂತ್ ಆಸ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ಮಾತ್ರ್ ಉಜ್ವಾಡಾಚೊ ಮಹತ್ವ್ ಕಳಿತ್, ತಶೆಂಚ್ ಉದ್ಕಾಂ ಮೂಳಾಂ ನಾತ್ಲೆಲ್ಯಾಂಕ್ ಮಾತ್ರ್ ಉದ್ಕಾಚೊ ಮಹತ್ವ್ ಕಳಿತ್. ದೆಕುನ್ ಉದಾಕ್ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾಂನಿ ವಾಂಟುನ್ ಘೆಂವ್ಚೆಂ ಬರೆಂ ತಾಂತುಂ ಸ್ವಾರ್ಥ್ ನಾಕಾ. ಉದಾಕ್ ಆಮ್ಚೆಂ ನ್ಹಯ್ ತೆಂ ದೆವಾಚೆಂ ದೆಣೆಂ. ಹೆಂ ಸಮ್ಜೊನ್ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ್ ಉದ್ಕಾಂ ಮೂಳಾಂ ಪ್ರಥ್ವೆ ವಯ್ಲಿಂ ಸಂಪನ್ಮೂಳಾಂ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ವಳ್ಕುನ್ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಭೊಂವಾರಿ ಆಸ್ಲ್ಲಿಂ ಉದ್ಕಾಚಿಂ ಮೂಳಾಂ ಸೊಡೊವ್ಯಾಂ. ಉದಾಕ್ ಜಿರೊವ್ನ್ ಉರೊವ್ಯಾಂ, ಗಾಂವ್ಚಿಂ ತಳಿಂ ಬಾಂಯೊ ಪುರ್ವೊನಾತ್ಲೆಲ್ಯಾ ಬರಿಂ ಸ್ಥಳೀಯ್ ಸರ್ಕಾರಾ ಸಾಂಗಾತಾ ಹಾತ್ ಮೆಳೊವ್ಯಾಂ. ಉದಾಕ್ ಏಕ್ ಥೆಂಬೊ ತರೀ ಏಕ್ ಜೀವ್ ಉರೊಂವ್ಕ್ ಸಕ್ತಾ, ಪೂಣ್ ಪಯ್ಸೊ! ಜೀವ್ ಉರೊಂವ್ಕ್ ಸಕನಾ. ಉದ್ಕಾ ಮೂಳಾಂ ಉರೊಂವ್ಚ್ಯಾದ್ವಾರಿಂ ಉದ್ಕಾ ಖರ್ಗ್ ನಿವ್ರಾವ್ಯಾಂ.
► ವಲ್ಲಿ ಬೋಳ
