ಧಗ ಧಗ ಹುಲ್ಪೊಂಚ್ಯಾ ಆಯ್ಚ್ಯಾ ಧಗಿಚ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ ನೀದ್ ಉಣಿಂ, ಖಾಣ್ ರುಚಾನಾ, ಎಕ್ದಮ್ ಪುರಾಸಣ್ ಜಾಂವ್ಚೊ ಕಾಳ್. ವೊತಾಂತ್ ವಾವುರ್ತೆಲ್ಯಾಂನಿ, ವೊತಾಂತ್ ಭೊಂವ್ತೆಲ್ಯಾಂನಿ ಉದ್ಕಾಕ್ ಸಾಂಗಾತ್ ದೀಜೆಚ್ ಪಡ್ತಾ. ಜೆವಣ್ ಪುಣೀ ಸೊಡ್ಯೆತಾ, ಉದಕ್ ಪಿಯೆನಾಸ್ತಾನಾ ನಿರ್ವೋಗ್ ನಾ. ಧಗಿಚ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ ಭಲಾಯ್ಕಿ ಇತ್ಲಿ ಭಿಗಡ್ತಾ ಮ್ಹಣ್ಚ್ಯಾಕ್ ಧಗಿ ದಿಸಾಂನಿ ಮನಿಸ್ ಆನಿ ಮನ್ಜಾತಿಂಕ್ ಮೂತ್ ಉಣೆಂ ಘಾಮ್ ಚಡ್. ಕಿತ್ಲೆಂ ಉದಕ್ ಪಿಯೆಲ್ಯಾರ್ಯೀ ಪುರೊ ಜಾಯ್ನಾ. ಹಾಂತುಂ ಕಳ್ತಾ ಧಗಿಚ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ ಮನ್ಶಾಚಿ ವಾ ಮನ್ಜಾತಿಚಿ ಕೂಡ್ ಕಿತ್ಲಿ ಗರ್ಮೆನ್ ಸುಕ್ತಾ ಮ್ಹಣ್. ಫಕತ್ತ್ ಘಾಮ್ಚ್ ದೆಂವ್ತಾ. ದೆಕುನ್ ಘಾಮ್ ಗೆಲ್ಲ್ಯಾ ದೊಡ್ತ್ಯಾ ಮಾಪಾನ್ ಉದಕ್ ಪಿಯೆಂವ್ಚಿ ಗರ್ಜ್ ಆಸಾ. ಉದಕ್ ಉಣೆಂ ಪಿಯೆಲ್ಲ್ಯಾರ್ ಕುಡಿಂತ್ ಮಿಟಾ ಅಂಶ್ ಉಣೆಂ ಜಾತಾ, ಘಾಮಾ ಮುಕಾಂತ್ರ್ ಕುಡಿಚೆಂ ಮೀಟ್ ವಚೊನ್ ಕೂಡ್, ಶಿರೊ ಅಸ್ಕತ್ ಜಾತಾತ್.
ಧಗಿಚೆ ದೀಸ್ ಆನಿ ರಜೆಚಿ ಮಜಾ :
ಧಗಿಚೆ ದೀಸ್ ಮ್ಹಣ್ತಾನಾ ಉಡಾಸ್ ಯೆಂವ್ಚೆ ಆದ್ಲೆ ತೆ ದೀಸ್, ಲ್ಹಾನ್ಪಣಿ ರಜೆರ್ ತೆಂಕ್ಡ್ಯೊ ಘೆವ್ನ್ ಕಾಜು ರುಕಾಂನಿ ಭಿಯೊ ಕುಂಟ್ಲೆಲೆ, ಪಿಕೆ ಕಾಜು ಖಾವ್ನ್ ಕೊಂಕ್ಲಿ ಕಾಡ್ಲೆಲೆ, ಆಂಬ್ಯಾ ರುಕಾಚೆ ಪಿಕೆ ಆಂಬೆ ಚಿಂವೊನ್ ಪಾರಿ ಉಡಯ್ಲಲೆ, ಪಿಕೆ ಇರ್ವೊಳ್ ಚಿಂವೊನ್ ಪಾರಿ ಸುಣ್ಯಾಂಕ್ ಉಡಯ್ಲಲೆ, ಗುಡ್ಯಾಂನಿ ಕಂರ್ಡಾಂ ಕುಂಟುನ್ ಕಾಂಟ್ಯಾಂನಿ ಫಾಲ್ಸುನ್ ಕಾಣ್ಘೆಲ್ಲೆಲೆ ತಶೆಂಚ್ ಸಗ್ಳೊ ದೀಸ್ ರುಕಾಂನಿ ಉಮ್ಯಾಳ್ಲ್ಲೆ ಆನಿ ಅಖ್ಖೊ ದೀಸ್ ವೊತಾಕ್ ಖೆಳ್ಲ್ಲೆ. ಪುಣ್ ಆತಾಂಚ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್ ತಿ ಪರಿಗತ್ ಮಾಯಾಗ್ ಜಾಲ್ಯಾ. ಸಬಾರ್ ಕಡೆನ್ ಧಗಿಚ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ ಆದ್ಲ್ಯಾಬರಿ ಕರ್ಕಟ್ಯಾ ವೊತಾಂತ್ ಪಡೊನ್ ಕರ್ಪೊಂಚಿ ಸ್ಥಿತಿಗತ್ ಬದಲ್ಲ್ಯಾ. ಆತಾಂ ಥೊಡ್ಯಾಂಕ್ ವೊತಾಕ್ ಗೆಲ್ಯಾರ್ ಆಂಗಾಕ್ ಅಲರ್ಜಿ ಪಡ್ತಾ. ಕಿತೆಂ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಕಾಮ್ಚ್ A/C ತ್ ಆನಿ ಸಾವ್ಳೆಂತ್. ಮಾಗಿರ್ ದಾಕ್ತೆರ್ ಶಿಫಾರಸ್ ಕರ್ತಾತ್ ವಿಟಮಿನ್ ‘ಡಿ’ ಗುಳಿಯೊ ಘೆಜೆ ಮ್ಹಣ್.
ಧಗಿಚೆ ದೀಸ್ ಭುರ್ಗ್ಯಾಂಕ್ ರಜೆಚೆ ದೀಸ್. ಸರ್ಕಾರಿ ವಾ ಸವ್ಕಾರಿ ಕಾಮೆಲ್ಯಾಂನಿ ಹ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ ಭುರ್ಗ್ಯಾಂ ಸಾಂಗಾತಾ ‘ವಾಲಿಚ್ಯಾ ನಿಬಾನ್ ಧಂಕಾಕ್ ಉದಕ್ ಘಾಲ್ಲ್ಯಾಬರಿ’ ಭೊಂವೊಂಕ್ ವೆಚೆಂ ನವೆಸಾಂವ್. ಅಸಲಿ ಬದ್ಲಾವಣ್ ಜಾಯ್ನಾ ತರ್ ಭುರ್ಗಿಂ ವ್ಹಡಿಲಾಂಕ್ ಆಯ್ಕಾನಾಂತ್. ‘ರಜಾ ಮಜಾ’, ಸಗ್ಳೆಂ ವರಸ್ ಶಿಕ್ಪಾಚೆಂ, ಬುಕಾಂಚೆಂ, ಟ್ಯೂಶನಾಚೆಂ ವೊಜೆಂ ವಾವಯಿಲ್ಲ್ಯಾ ಭುರ್ಗ್ಯಾಂಕ್ ರಜಾ ಮೆಳ್ಳಿ ಮ್ಹಣ್ತಾನಾ, ಶೆತ್ಕಾರಾಚಾ ಕೊಸ್ಪಾಚ್ಯಾ ರೆಡ್ಯಾಂಚ್ಯಾ ಖಾಂದಾವಯ್ಲೆಂ ಜೂಂ ನಿಕ್ಳಾಯ್ಲೆಲ್ಯಾ ತಿತ್ಲೊ ಸುಶೆಗ್, ಸಂತೊಸ್. ಧಗಿಚ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ ಆತಾಂ ಕಶೆಂಯೀ ಘರಾ ಭಿತರ್ ರಾವೊಂಕ್ಯೀ ಜಾಯ್ನಾಂ. ಕರೆಂಟ್ ಗೆಲೊ ತರ್ ಸಗ್ಳೊ ಸಂಸಾರ್ಚ್ ಉಕಡ್ತಾ ಮ್ಹಳ್ಳೊ ಅನ್ಬೊಗ್ ಜಾತಾ. ಮಾಯ್, ಸುಗ್ಗಿ, ಪಗ್ಗು ತೀನ್ ಮಯ್ನೆ ಎಕ್ದಂ ಕಠೀಣ್ ಧಗಿಚೆ ದೀಸ್. ಆದ್ಲ್ಯಾ ಕಾಳಾರ್ ಪಾವ್ಶಿಲ್ಯಾ ವೊರ್ವೆಚಿ ತಯಾರಾಯ್ ಕರ್ಚೊ ಕಾಳ್ ಆನಿ ಪಾವ್ಶಿಲ್ಯಾ ಥಂಡಾಯೆಕ್ ಆಂವ್ಡೆವ್ನ್ ರಾಕ್ಚೊ ವೇಳ್. ಧಗಿಚ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ ನೀದ್ ಉಣಿಂ, ಖಾಣ್ ರುಚಾನಾ, ಎಕ್ದಮ್ ಪುರಾಸಣ್ ಜಾಂವ್ಚೊ ಕಾಳ್. ಎಕೇಕ್ ಪಾವ್ಟಿಂ ಅಕಾಳಿಕ್ ಪಾವ್ಸ್ಯಿ ಅಸಲ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ ಯೆಂವ್ಚೊ ಆಸ್ತಾ.
ಗರ್ಮಿ ಜಿವಾಕ್ ಥಂಡಾಯ್ ಕರ್ಚೆಂ ಕಾಳಿಂಗ್ :
“ಆವಯ್ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಆಶೆನಾ, ಸುಕುರಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ರಾಶಿನಾ” ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಜಾಣಾರ್ಯಾಂಚಿ ಸಾಂಗ್ಣಿ ಆಮಿ ಆಯ್ಕಾಲ್ಯಾ. ತಸಲೆಂಚ್ ಆನ್ಯೆಕ್ ತಾಕಾ ತಾಳ್ ಪಡ್ಚೆಂ ಉತರ್ ಹಾಂವೆಂ ಸಾಂಗ್ಚೆಂ ತರ್, “ದರ್ಯಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಗುಂಡಾಯ್ ನಾ, ಕಾಳಿಂಗಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಥಂಡಾಯ್ ನಾ.”
ಮಾರ್ಗಾ ದೆಗೆಂನಿ, ಮಾರ್ಕೆಟಿಂನಿ ಕಾಳಿಂಗಾಚಿ ರಾಸ್ ಭರ್ಲಿ ಮ್ಹಣ್ತಾನಾ ಆಮಿ ಚಿಂತಿಜೆ ಕೀ, ಗಿಮೆದೀಸ್ ಲಾಗಿಂ ಆಯ್ಲೆ ಮ್ಹಣ್. ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂನಿ ಮೆಳ್ಚ್ಯಾ ಸಬಾರ್ ಫಳ್ ವಸ್ತುಂ ಪಯ್ಕಿಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ಏಕ್ ವಿಶಿಶ್ಟ್. ಮೊಗೆಂ, ಚಿಪ್ಟಾಂ ಜಾತಿಕ್ ಹೊಂದ್ವೊಂಚ್ಯಾ ಕಾಳಿಂಗಾವಿಶಿಂ ಬರಯ್ತಾನಾ ಆದಿಂ ಕುಮೆರಿಂನಿ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ಇಬ್ಬುಳಾ, ತೊವ್ಶಿಂ, ಚಿಪ್ಟಾಂಚೊ ಉಗ್ಡಾಸ್ ಮತಿ ಪರ್ದ್ಯಾರ್ ಝಳ್ಕಾತಾ. ಲ್ಹಾನ್ ಭುರ್ಗ್ಯಾಂಥಾವ್ನ್ ಪ್ರಾಯೆಸ್ತಾಂ ಮ್ಹಣಾಸರ್ ಖಾಯ್ಸ್ ಕರ್ಚೆಂ ಕಾಳಿಂಗ್ – ಥಂಡಾಯೆಚೆಂ, ಮಾಸಾಳ್, ರೊಸಾಳ್, ಘಟಾಯೆಚೆಂ ಆನಿ ರುಚಿಕ್ ಫಳ್.
ಭಾರತ್ ದೇಶಾಂತ್ ಕಾಳಿಂಗ್, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಕರಬೂಜ, ಕಲಿಂದಾ, ಕಾಳಿಂದಿ, ವಾಟರ್ ಮೆಲನ್ ತಶೆಂಚ್ ತುಳು ನಾಡಾಂತ್ ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿ ಅಶೆಂ ಸಬಾರ್ ನಾಂವಾಂನಿ ಕಾಳಿಂಗ್ ಫಾಮಾದ್. ಗರ್ಮೆ ಪ್ರದೇಶಾಂನಿ ಉತ್ಪತ್ತ್ ಜಾಂವ್ಚೆಂ ಕಾಳಿಂಗಾಚೆಂ ಉಗಮ್ ಸ್ಥಾನ್ ಜಾವ್ನಾಸಾ ಈಜಿಪ್ತ್. ಪೋಶಕಾಂಶಾನಿ ಸಮೃದ್ಧ್ ಜಾವ್ನಾಸ್ಚೆಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ಭಲಾಯ್ಕಿ ನಿಯಂತ್ರಣ್ ಕರ್ಚೆಸವೆಂ ತಾನ್ ಬಾಗಾಂವ್ಚೆಂ ತಶೆಂಚ್ ಅಧಿಕ್ ಲಾಭಾಚೆಂ ಬೆಳೆಂ ಜಾವ್ನಾಸಾ.
ಆಮ್ಚ್ಯಾ ತೆನ್ಕಾ ಕರಾವಳಿಂತ್ ಚಡಿತ್ ಮಿಟಾಚೊ ಹವೊ ಆಸ್ಲ್ಲೆವರ್ವಿಂ ಆನಿ ಚಡಿತ್ ವಾರೆಂ ಪಾವ್ಸ್ ಯೆಂವ್ಚೊ ಪ್ರದೇಶ್ ಜಾಲ್ಲೆವರ್ವಿಂ ಚಡ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಬೆಳೆಂ ಜಾಯ್ನಾ. ತರೀ ತ್ಯಾ ಬೆಳ್ಯಾಕ್ ಫಾವೊ ಜಾಲ್ಲಿ ಮಾತಿ ಆನಿ ಹವೊ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ಜಾಗ್ಯಾಂನಿ ತಶೆಂಚ್ ಕೊಬು ಬೆಳೆಂ ಕರ್ಚ್ಯಾ ಸುವಾತೆಂನಿ ಏಕ್ ಬೆಳೆಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ಉತ್ಪತ್ತ್ ಜಾತಾ. ಮೊಗಿಂ ಬರಿ ಜಾಂವ್ಚ್ಯಾ ಕಡೆನ್ ಕಾಳಿಂಗ್ಯಿ ಬರೆಂ ಜಾತಾ.
ಪಿಡೆಸ್ತಾಂಚೊ ವಯ್ಜ್ ಕಾಳಿಂಗ್ :
ಪಿಡೆ ನಿರೋಧಕ್ ಸಕ್ತೆನ್ ಭರ್ಲ್ಲೆಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ಮನ್ಶಾಚ್ಯಾ ಕಾಳ್ಜಾಚಿ, ಕಿಡ್ನೆಚಿ, ಅಣ್ಕಿಟೆಚಿ ನಿತಳಾಯ್ ಸಾಂಬಾಳ್ತಾ. ಮುತಾ ಸಂಬಂಧಿ ಪಿಡೆಂಕ್ ಏಕ್ ಪರಿಣಾಮ್ಕಾರಿ ವಯ್ಜ್. ಬರ್ಯಾ ಕಾಳಿಂಗಾಂತ್ ಬರ್ಪಾಪಿಟೊ ಲಾಯಿಲ್ಲ್ಯಾಬರಿ ಧವಿಂ ವೀಜ್ವಾಹಕಾಂ ಆಸ್ತಾತ್ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಮನ್ಶಾಚಿ, ಕೂಡ್ ನಿತಳ್ ದವ್ರುಂಕ್ ಸಕ್ತಾ. ತಶೆಂಚ್ ಜಿರ್ವೊಣ್ ಸಕತ್ ವಾಡಯ್ತಾ ಆನಿ ಉದ್ಕಾಚೆಂ ಮಟ್ಟ್ ಕುಡಿಂತ್ ಸಾಂಬಾಳ್ತಾ.
ಗೋಡ್ ಮುತಾ (ಡಯಾಬಿಟಿಕ್) ಪಿಡೆಸ್ತಾಂನಿ ಕಾಳಿಂಗ್ ಖಾವ್ಯೆತ್, ಜ್ಯೂಸ್ ಸಾಕರ್ ಘಾಲಿನಾಸ್ತಾನಾ ಪಿಯೆವ್ಯೆತ್. ಹಾಕಾ ವಯ್ಜಾಂಚಿ ಶಿಫಾರಸ್ ಆಸಾ. ಕುಡಿಚ್ಯಾ ಧಾತಿಕ್ ಹೊಂದೊನ್ ವಿಶೇಸ್ ಗೋಡ್ ಮುತಾ ಪಿಡೆಸ್ತಾಂನಿ ವಯ್ಜಾಂಚಿ ಸಲಹಾ ಫೆವ್ನ್ ಖಾಂವ್ಚೆಂ ಬರೆಂ. ತಶೆಂ ಕಾಳಿಂಗಾಂತ್ ಜ್ಯೂಸ್, ಜೆಲ್ಲಿ, ವಾಯ್ನ್, ಸಾಲಿಚೆಂ ಲೊಣ್ಚೆಂ ಘಾಲ್ಯೆತ್. ಸಾಕರ್ ಚಡ್ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾನ್ ಸಂಸ್ಕರಣ್ ಕರ್ಚೆಸವೆಂ ಕೆದಾಳಾಯ್ ಉಪಯೋಗ್ ಕರ್ಯೆತ್. ಗ್ಯಾರೆಜಿಂತ್, ಕಂಪ್ಣ್ಯಾಂನಿ, ಬಾಂದ್ಪಾ ಕಾಮೆಲ್ಯಾಂನಿ, ವೊತಾಂತ್ ಭೊಂವ್ತೆಲ್ಯಾಂನಿ ಕಾಳಿಂಗ್ ಖೆಲ್ಯಾರ್ ಬರೆಂ. ಸೊರೊ ಸಿಗ್ರೆಟ್ ಸೆವ್ತೆಲ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಬರೆಂ.
ದೇಶ್ – ವಿದೇಶಾಂತ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಕೃಷಿ :
ಕರ್ನಾಟಕಾಂತ್ ಬೆಂಗ್ಳುರ್ ಗ್ರಾಮಾಂತರ್, ಚಿತ್ರಾದುರ್ಗಾ, ದಾವಣಗೆರೆ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಬಳ್ಳಾರಿ ಆನಿ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲ್ಯಾಂನಿ ಕಾಳಿಂಗ್ ಬೇಸಾಯ್ ಚಡ್ ಕರ್ತಾತ್. ಹ್ಯಾ 7 ಜಿಲ್ಲ್ಯಾಂನಿ ಸುಮಾರ್ 10 ಹಜಾರ್ ಹೆಕ್ಟೆರ್ ಸುವಾತೆಂತ್ ಲಾಗ್ಗಿಂ ಲಾಗ್ಗಿಂ 3.5 ಲಾಕ್ ಟನ್ನ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಉತ್ಪತ್ತ್ ಜಾತಾ. ತಾಂತುಂ ‘ಕಿರಣ್’ ಜಾತಿಚೆಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ಫಾಮಾದ್ ಜಾಲಾಂ. ಹೆಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ಕಾಳೆಂ ಆಸೊನ್ ಚಡ್ ಗೊಡ್ಶೆಂ, ಮಾಸಾಳ್, ರೊಸಾಳ್ ಆನಿ ರೂಚ್ ಆಸೊನ್ ಗರಿಶ್ಟ್ 4 ಕಿಲೊ ಜಡಾಯೆಚೆಂ ಜಾತಾ. ಕರ್ನಾಟಕಾಂತ್ ಹವ್ಯಾಕ್ ಹೊಂದೊನ್ ನವೆಂಬರಾಂತ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಭಿಂ ಘಾಲ್ತಾತ್. ಜನೆರ್, ಫೆಬ್ರೆರ್ ಮಹಿನ್ಯಾಂತ್ ಲುವ್ಣಿ ಜಾವ್ನ್ ಗರ್ಮೆ ದಿಸಾಂಕ್ ಸಾರ್ಕೆಂ ಮಾರ್ಕೆಟಿಕ್ ವೆತಾ.
ಉಡುಪಿ ಮಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಾಂತ್ ಜಾಗತಿಕ್ ಮಟ್ಟಾರ್ ನಾಂವಾಡ್ಲೆಲೆಂ ವಾಂಯ್ಗಾ (ಗುಳ್ಳ) ಕೃಷಿ ಆಸಾ. ಆಜ್ಕಾಲ್ ವಾಂಯ್ಗೆ ಕೃಷಿ ಮಧೆಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ಕೃಷಿ ಕರ್ತಾತ್. ಮಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶ್ ದರ್ಯೊ ಆನಿ ನ್ಹಂಯ್ಚ್ಯಾ ಮಧ್ಲೊ ಕುದ್ರೊ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ವರ್ವಿಂ ಮಿಟಾ ಉದಕ್ ಆನಿ ಚಪ್ಪೆ ಉದಕ್ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ವರ್ವಿಂ ಕಾಳಿಂಗಾಚಿ ಬರೀ ಕೃಷಿ ಜಾತಾ ಆನಿ ಬರ್ಯಾ ಕಾಲೆತಿಚಿಂ ವಿಭಿನ್ನ್ ರುಚಿಚಿಂ ಕಾಳಿಂಗಾಂ ಜಾತಾತ್ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಥಂಯ್ಚ್ಯಾ ರಯ್ತಾಂನಿ (ಗಿರಿಧರ್ ಆನಿ ರತ್ನಾಕರ್) ಖಬ್ರೆ ಮುಳಾಂದ್ವಾರಿಂ ಮಾಹೆತ್ ದಿಲ್ಯಾ. ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಗಾವಾಂತೀ ಕಾಳಿಂಗ್ ಕೃಷಿ ಜಾತಾ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ತಾಣೆಂ ದಾಕವ್ನ್ ದಿಲಾಂ.
ಭಾರತ್ ದೇಶಾಂತ್ ಪಂಜಾಬ್, ಹರಿಯಾಣಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಸ್ಸಾಂ, ಪ. ಬಂಗಾಳ, ಒರಿಸ್ಸಾ, ಹಿಮಾಚಲ್ ಪ್ರದೇಶ್, ಉತ್ತರ್ ಪ್ರದೇಶ್, ತಮಿಳ್ನಾಡು ಆನಿ ರಾಜಸ್ಥಾನಾಂತ್ ಕಾಳಿಂಗಾಚಿ ಚಡಿತ್ ಬೇಸಾಯ್ ಕರ್ತಾತ್. ವಿಕ್ರ್ಯಾ ವ್ಯವಸ್ಥಾಯ್ ಬರೀ ಆಸಾ. ಖಾಯ್ಸ್ಯಿ ಬರೊ ಆಸಾ.
ಜಾಗತಿಕ್ ಮಟ್ಟಾರ್ ಸುಮಾರ್ 70% ಕಾಳಿಂಗ್ ಬೇಸಾಯ್ ಕರ್ಚ್ಯೆಸವೆಂ ಚೀನಾ ದೇಶ್ ಪಯ್ಲ್ಯಾ ಮೆಟಾರ್ ಬಸ್ಲಾಂ. ತಶೆಂಚ್ ವರ್ಸಾಕ್ 6,62,75000 ಟನ್ನ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಥಂಯ್ಸರ್ ಉತ್ಪತ್ತ್ ಜಾತಾ. ಉಪ್ರಾಂತ್ಲ್ಯಾ ಸ್ಥಾನಾಕ್ ಇರಾನ್, ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಟರ್ಕಿ, ಅಮೇರಿಕಾ ಆಸಾ ಮ್ಹಳ್ಳಿ ಮಾಹೆತ್ ಆಸಾ.
ಪೊಳಲಿ ಚೆಂಡು, ಕಾರ್ಕೊಳ್ ಫೆಸ್ತ್ ಆನಿ ಕಾಳಿಂಗ್ :
ಪೊಳಲಿ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ದಿವ್ಳಾಂತ್ ವರ್ಸಾಕ್ ಏಕ್ ಮಯ್ನೊ ಜಾತ್ರೊ ಜಾತಾ. ಥಂಯ್ಸರ್ ಪಾಂಚ್ ದೀಸ್ ಚೆಂಡು ಕುಟ್ಟುಂಚೊ ಸಂಪ್ರಾದಾಯ್ ಆಸಾ. ದೇವಿನ್ ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನೆಯ ಹಾಂಚೊ ಮಂಡೊ (ಶಿಷ್) ಕಾಪುನ್ ಪಾಯಾಂನಿ ದಂಟಿಲ್ಲೊ (ಕುಟ್ಟಿಲ್ಲೊ) ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ವಿಶಿಂ ಚರಿತ್ರಾ ಸಾಂಗ್ತಾ. ದೆಕುನ್ ಹಿಂದ್ವಾಂಚ್ಯಾ ದಿವ್ಳಾಂನಿ ಆಯನಾ (ಜಾತ್ರೊ) ಜಾತಾನಾ ಪಾಂಚ್ ದೀಸ್ ‘ಚೆಂಡು’ ಆಸ್ತಾ. ಪೊಳಲಿಂತ್ ತೆವ್ಶಿಲ್ಲ್ಯಾಚ್ ಗಾದ್ಯಾಂನಿ ಕೆಲ್ಲಿಂ ಕಿರಣ್ ಕಾಳಿಂಗಾಂ ದಿವ್ಳಾಂತ್ ವಾಂಟ್ಚಿಂ (ದಿಂವ್ಚಿ ಆನಿ ಘೆಂವ್ಚಿ), ಕಾಳಿಂಗಾಂಚ್ ಥಂಯ್ಸರ್ ಉಗ್ತ್ಯಾನ್ ಸಗ್ಳೊ ಮಹಿನೊ ವಾಂಟ್ಚೆಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ‘ಪ್ರಸಾದ್’ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾಬರಿಂ ಪರ್ಭೆಕ್ ಮಹತ್ವ್ ದಿತಾ. ಕಾಳಿಂಗಾಂ ತಾಂಚ್ಯಾ ಲೆಕಾನ್ ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯಾಂಚೊ ‘ಮಂಡೊ’ ಮ್ಹಣ್ಚೆಂ ಆಸಾ ಥಂಯ್ಚ್ಯಾ ಚರಿತ್ರೆಂತ್.
ಮಂಗ್ಳುರ್ – ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲ್ಯಾಂತ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಮ್ಹಣ್ತಾನಾಂಚ್. ಅತ್ತೂರ್ ಸಾಂ ಲೊರೆಸಾಚೊ ಉಗ್ಡಾಸ್ ಯೆತಾ. ಕಿತ್ಯಾಕ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಅತ್ತೂರ್ ಪೂನ್ಶೆತಾಕ್ (ಬಸಿಲಿಕಾಕ್) ಫೆಸ್ತಾ ದಿಸಾ ಭೆಟ್ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಖಾಯ್ನಾಸ್ತಾನಾ ಯೆಂವ್ಚೆಂ ವಾ ಏಕ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಹಾಡಿನಾಸ್ತಾನಾ ಯೆಂವ್ಚೆಂ ಸಾರ್ಕೆಂ ಜಾಯ್ನಾ. ಅಂಗೊಣ್ ಫಾರಿಕ್ ಕರಿನಾಸ್ತಾಂ ಪಾಟಿಂ ಆಯಿಲ್ಲೊ ಅನ್ಭೋಗ್. ಕಾಳಿಂಗ್, ಚಿಂರ್ಬುಲ್ಯೊ, ಕಾಜುರ್ ಥಂಯ್ಚೆಂ ಆದ್ಲೆಂ ಫೆಸ್ತಾಚೆಂ ‘ಸಾಂತೆ ಪ್ರಸಾದ್’ ಜಾವ್ನಾಸ್ಲೆಂ. ಆಮಿಯ್ ಬೋಳ ಘರಾ ಥಾವ್ನ್ ಮಯ್ಲಾಂ ಕಟ್ಲ್ಯಾನ್ ಪಾಂಯ್ ವಾಟೆನ್ ಚಲೊನ್ ಆದಿಂ ಅತ್ತೂರ್ ಪೂನ್ಶೆತಾಕ್ ವೆಚೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ, ಸುಮಾರ್ 40 ವರ್ಸಾಂ ಆದ್ಲಿ ಗಜಾಲ್. ಗಾಂವ್ಚಿಂ, ಸೆಜಾರ್ಚಿಂ ಫಾಂತ್ಯಾ ಫರಾರ್ ಉಟೊನ್ ಭುತಿ ಘೆವ್ನ್, ಉದಕ್ ಘೆವ್ನ್ ವೆಚೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ. ಥಂಯ್ಸರ್ ವೆತಾನಾ, ಘರಾ ಜಾಲ್ಲಿ ರಾಂದ್ವಯ್, ನಾರ್ಲ್, ತಾಂದುಳ್ ಆನಿ ಚುಂಗ್ಡಿ ಅಂಗೊಣೆಚೆ ಪಯ್ಶೆ ವರುಂಕ್ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ. ಪಾಟಿಂ ಯೆತಾನಾ ಫೆಸ್ತಾ ಸಾಂತೆ ಪ್ರಸಾದ್, ಕಾಳಿಂಗ್, ಚಿಂರ್ಬುಲ್ಯೊ, ಕಾಜುರ್, ಮಿಟಾಯ್ ಹಾಡ್ನ್ ಯೆಂವ್ಚೆಂ, ವಾವೊವ್ನ್ ಪುರೊ ಜಾಲ್ಯಾರೀ ಹಾಡ್ನ್ ಸೆಜಾರ್ಚ್ಯಾಂಕ್ ವಾಂಟುನ್ ದಿಂವ್ಚೊ ಸಂತೊಸ್ ಪುರಾಸಣ್ ಪಯ್ಸ್ ಕರ್ತಲೊ. ಆಜ್, ತಸ್ಲಿ ಪರಿಗತ್ ನಾ. ಥಂಯ್ಸರ್ ವೆಚೆಂ ಏಕ್ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ಕಶೆಂ ಜಾಲಾಂ ಆನಿ ಕಾಳಿಂಗಾಂಯಿ ಬರಿ ಯೇನಾಂತ್. ಆಯ್ಚ್ಯಾ ದಿಸಾಂನಿ ಕಾಳಿಂಗಾಚೊ ಹೊರ್ಭೊಸ್ ಉಣೊ ಜಾಲಾ. ಕಿತ್ಯಾಕ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ವರ್ನ್ ಕಾತರ್ನ್ ಉಡೊಂವ್ಚೆಂಚ್ ಚಡ್ ಜಾಲಾಂ. ಎಕ್ದಂ ಧಗಿಕ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ವೆಗ್ಗಿಂ ಕುಸ್ತಾ. ತರೀ ಅತ್ತೂರ್ ಸಾಂ. ಲೊರೆಸಾಚ್ಯಾ ಫೆಸ್ತಾಚೊ ಆನಿ ಕಾಳಿಂಗಾಚೊ ಉಗ್ಡಾಸ್ ಜಿವೊಚ್ ಆಸಾ.
ಮ್ಹಜ್ಯಾ ಕೃಷಿ ಜಿವಿತಾಂತ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಕೃಷಿ :
ಆಮಿ ಗಿಮೆ ದಿಸಾಂನಿ ನಾಡಾಂತ್ ಮೊಗಿಣ್ ಕರ್ತಾಂವ್ ತಶೆಂಚ್. ಮೊಗ್ಣಿಂ ವೊಳಿಂಕ್ ಉದಕ್ ಸೊಡ್ಚ್ಯಾಬರಿಂ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಕರುಂಕ್ ಆಸ್ತಾ, ವೊಳಿನಿ ಉದಕ್ ರಾಂವ್ಚೆಬರಿ ಜಾಂವ್ಕ್ ನಜೊ. ತರೀ ಸುಕೆಂ ಉದಕ್ ದೀಜೆ. ಉದ್ಕಾಚಿ ಚಡ್ ಗರ್ಜ್ ಆಸಾ. ಆದಿಂ ಹಾಂವೆಂಯೀ ಮೊಗಿಣ್ ಕರ್ತಾನಾ 2 ವೊಳಿ ಕಾಳಿಂಗ್ ಭಿಂ ಘಾಲುಂಕ್ ತಯಾರ್ ಕರ್ಚೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ಆನಿ ಅತ್ತೂರ್ ಫೆಸ್ತಾಥಾವ್ನ್ ಕಾಳಿಂಗಾ ಭಿಯೊ ಹಾಡ್ನ್ ಸುಕೊವ್ನ್ ದವ್ರಿಲ್ಲೆ ತೆ ಶೆಣಾ ಉದ್ಕಾಂತ್ ಭರ್ಸುನ್ ಭಿಂ ಘಾಲ್ಚೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ.
ಪುಣ್ 3 ಮಹಿನೆ ಮಸ್ತ್ ಜಾಗ್ರುತ್ ಕರಿಜೆ ಪಡ್ತಾಲೆಂ. ರೊಂಪಿಯೊ ವಾಡ್ತಾನಾ ಸೊಂಸೆ ಖಾತಾಲೆ. ಫುಲಾಂ ಜಾತಾನಾ ಸಾಳಿ ಆನಿ ಫಳಾಂ ಜಾತಾನಾ ಕೊಲೆ, ಮಾಂಕೊಡ್ ಅಶೆಂ ಧೊಶಿ ಆಸ್ಲ್ಲೆ. ಪುಣ್ ಆಮಿ ಫುಲಾಂ, ಫಳಾಂ ಜಾತಾನಾ ವಾಲಿ ವಯ್ರ್ ಶೆಂಬ್ಯಾ ಕಾಂಟಿ (ತೂರಿ ಮುಳ್ಳು) ಪಾತ್ಳಾವ್ನ್ ದವರ್ಚೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ. ಕಶೆಂಯೀ ಸಾಂಬಾಳ್ನ್ ಫಳ್ ಖುಂಟ್ತಾನಾ ಥೊಡಿಂ ಬಾವ್ಲ್ಲಿಂ ಆನಿ ಚಾಪ್ಪಿಂ ಕಾಳಿಂಗಾಂ ಮೆಳ್ತಾಲಿಂ. ಕಾಂಯ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂತ್ ಮೆಳ್ಚ್ಯಾ ಬರಿ ಘಣ್ಸಾರ್ ಪುಡ್ಪುಡಿತ್ ಜಾಯ್ನಾತ್ಲಿಂ. ಆಮ್ಚೊ ಗಾಂವ್ಚೊ ಹವೊ ಕಾಳಿಂಗ್ ಕೃಷೆಕ್ ಹೊಂದೊನ್ ಯೇನಾ ಮ್ಹಳ್ಳೆಂ ಮ್ಹಾಕಾ ಸ್ಪಷ್ಟ್ ಕಳಿತ್ ಜಾಲ್ಲೆಂ.
ಕಾಳಿಂಗ್ ಖಾಂವ್ಚೆ ಆದಿಂ ದೋನ್ ಉತ್ರಾಂ:
ಆತಾಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ಸಕಾಳಿಕ್ ಖಾಣ್, ಪುಣ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಕಾಣ್ಘೆತಾನಾ ಚತ್ರಾಯ್ ಕರುಂಕ್ ವಿಸ್ರಾನಾಕಾತ್. ರಸ್ತ್ಯಾ ಬಗ್ಲೆಂನಿ ರಾಸ್ ಘಾಲ್ಲಿಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ಪಳೆಂವ್ಕ್ ಮೆಳ್ತಾತ್. ಪುಣ್ ರಾಸ್ ಆಯಿಲ್ಲಿಂ ಥಂಯ್ ಹಾಂಗಾ ದಾಸ್ತಾನ್ ಕರ್ತಾನಾ, ದಾಳ್ತಾನಾ, ಲೋಡ್ ಕರ್ತಾನಾ ಕಾಳಿಂಗಾಚೆಂ ಆಂತ್, ಪೀಂತ್ ಹಳ್ಕಂತೊನ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಕ್ ಯೆತಾನಾಂಚ್ ಅರ್ಧೆಂ ಕುಸೊನ್, ಭಿತರ್ ಬೆಳ್ಸೊನ್ ಯೆತಾ. ತಿತ್ಲೆಂಚ್ ನ್ಹಯ್! ಕಾಳಿಂಗ್ ಚಡ್ ಕಾಳ್ ಉರ್ಚ್ಯಾ ಖಾತಿರ್ ರಾಸಾಯನಿಕ್ ಶಿಂಪ್ಡಾಯ್ತಾತ್. ತರ್ನ್ಯಾಂಕ್ ವೆಗ್ಗಿಂ ಪಿಕೊಂಕ್ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ದಿತಾತ್. ಪಿಕ್ಲ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ರಂಗ್ ಯೆಂವ್ಕ್ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ದಿತಾತ್, ಚಪ್ಪಿ ಆಸ್ಲ್ಲ್ಯಾ ತರ್ನ್ಯಾಂಕ್ ರೂಚ್ ಯೆಂವ್ಕ್ ಆನಿ ವೆಗ್ಗಿಂ ಪಿಕೊಂಕೀ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ದಿತಾತ್. ಎಕೇಕ್ ಪಾವ್ಟಿಂ ಕಾಳಿಂಗಾಂ ಲೋಡ್ ಕೆಲ್ಲೆಂ ರೋಡ್ ಬ್ಲೋಕ್ ಜಾವ್ನ್ ಘಾಟಾರ್ ಥಂಯ್ ಹಾಂಗಾ ಲೋಡ್, ಅನ್ಲೋಡ್ ಕರುಂಕ್ ಪಡ್ತಾ.
ಅನ್ಯೆಕಾ ವಾಟೆನ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಕುಂಟುನ್ ವಿಕ್ರ್ಯಾ ಸುವಾತೆಕ್ ಪಾವ್ತಾನಾಂಚ್ ಮಹಿನೊ ಉತರ್ಲೊ ತರ್, ಕಾಳಿಂಗ್ ಭಿತರ್ಲ್ಯಾ ಭಿತರ್ ದುಖಾಂ ದೆಂವೊವ್ನ್ ಆಸ್ತಾ. ಬಾಯ್ಲ್ಯಾನ್ ಕಳಾನಾ. ಘರಾ ವ್ಹರ್ನ್ ಚುರಿ ಘಾಲ್ತಾನಾ ವಾಯ್ಟ್ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ದುದಿಯಾ ಬರಿಂ ಆಸ್ತಾ. ವಾಯ್ಟ್ ಜಾಲ್ಲೆಂ ವಾ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಆನಿ ಕೆಮಿಕಲ್ ಘಾಲ್ಲೆಂ ಕಾಳಿಂಗ್ ಕಾತರ್ನ್ ಥೊಡೊ ವೇಳ್ ದವರ್ಲ್ಯಾರ್ ತಾಚೊ ಬಣ್ (ರಂಗ್) ನಿತ್ಳೊನ್ ಉದಾಕ್ ಜಾತಾ. ತಶೆಂಚ್ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ದಿಲ್ಲಿಂ ಕಾಳಿಂಗಾಂ ಕಾತರ್ನ್ ಇಲ್ಲ್ಯಾ ವೆಳಾರ್ ತಾಂಬ್ಡೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ಹಳ್ದುವೆಂ ಜಾತಾ. ಗೊಡ್ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ಚಾಪ್ಪೆ ಜಾತಾ.
ದೆಕುನ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಎಕ್ದಂ ಜಡ್ ಆಸೊನ್ ತಾಚೆಂ ದೇಂಟ್ ತರ್ನೆಂ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ಘೆಂವ್ಚೆಂ ಅಧಿಕ್ ಬರೆಂ. ಕಾತರ್ನ್ (ದೋನ್ ಅರ್ದಿಂ ಕರ್ನ್) ಪಳೆವ್ನ್ ವರ್ಚೆಂ ಬರೆಂ. ನಯ್ಸರ್ಗಿಕ್ ಕಾಳಿಂಗ್ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ತಪಾಸಣ್ ಕರುಂಕ್ ಕಷ್ಟ್ ಜಾಯ್ನಾಂತ್. ಕಾಳಿಂಗ್ ಕೃಷೆಕ್ ಮೂಳ್ ಥಾವ್ನ್ ತಕ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಂತ್ ನಿರಂತರ್ ರಾಸಾಯನಿಕ್ ಘಾಲ್ಲೆ ವರ್ವಿಂ ವೆಗ್ಗಿಂ ವಾಯ್ಟ್ ಜಾತಾತ್.
ಕಾಳಿಂಗ್ ಖಾವ್ಯಾಂ ಆನಿ ಕುಡಿಕ್ ಥಂಡಾಯ್ ದಿವ್ಯಾಂ. ತಶೆಂಚ್ ರಯ್ತಾಂಕ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ್ ದಿವ್ಯಾಂ.
► ವಲ್ಲಿ ಬೋಳ, ನಿತ್ಯಾಧರ್ ನಗರ್
